Signa og Jóna, frá Felagnum Føroysk Ross, hava tikið sær stundir til at greiða mær frá um føroyska rossið. Umframt at vera í nevndini, arbeiðir Jóna eisini sum røktari á Búnaðarstovuni, har hon hevur um hendi føroysku rossini, ið landið eigur. Vit tosa um støðuna hjá rossinum í dag – í mun til fyrr - um stovnsrøkt, genetiskan diversitet og um eyðkennini við føroyska rossinum.

Nøkur føroysk ross bera DMRT3 genið, sum er leinkja til eginleikan at kunna tølta. Tølt er eitt sera mjúkt gongulag, sum ger rossini góð at ríða á. Íslenska rossið er kent fyri tøltið.

Fyri at økja um áhugan og breiða kunnleika um føroyska rossið arbeiða Visit Faroe Islands og Felagið Føroysk Ross við at gera QR kotur sum skula setast upp á støðum har føroysk ross eru nokso fast. Soleiðis kunna føroyingar, og ferðafólk, skanna kotuna inn og læra meira um rossini hjá okkum. Eitt, sum millum annað er viktugt at kunnað fólk um er, at rossini ikki muga fóðrast – t.e. hvørki við grasið, mati ella skjúrtum.

Rossið er sosialt djór

Ross hava tað nógv betri av at vera í flokki, og ross sum eru uppvoksin í einum flokki blíva eini nógv betri at handfara – tey læra samskifti við onnur. Tey 103 føroysku rossini ið eru í Føroyum er eisini fyri tað mesta savnaði í flokki, serliga eru tey í Vágum, í miðstaðarøkinum og í Suðuroy. Búnaðarstovan eigur ein triðing.

Retorikkurin er broyttur

Um eg hugsi aftur og hvussu eg havi upplivað retorikkin rundanum føroyska rossið, so hevur tað verið við jammerligum fortekni. Eg havi ongantíð verið í iva um, at støðan hevur verið ring. Samstundis havi eg, seinnu árini, fornemma at tað er farið at ganga betur, tí prátið hevur verið meira jaligt. At eg havi hoyrt tað so, er kanska ikki so løgið, tí fokusið hjá Felagnum Føroysk Ross hevur tilvitað verið at vent hesum neiliga retorikki, sum ’hjálp okkum, vit doyggja út’ til at savnast um møguleikarnar og ynski um at gera tað gott. Og tað hugsi eg hevur munað - eisini fyri umdømi.

Hóast retorikkurin er broyttur, og tað gongur frammá, so er tann veruleikin, at stovnurin er kritiskt hóttur, ikki broyttur. Við einum stovni á 92 rossum, skal bert ein keðilig sjúka til og vit flyta okkum frá kritiskt til fatalt. Júst tí er tað so viktugt at fokus er á at ansa væl eftir, at rossini ikki vera útsett fyri óneyðugari risiko, men tað er eisini viktugt at hava fokus á aling og nøring.

Eyðkenni við føroyska rossinum

Føroyska rossið er eyðkent við at tað ikki er so stórt á vøkstri. Talan er um arbeiðsross

Múlin er eisini rundari á føroyska rossinum, serliga samanborið við tey, fyri okkum, meira eksotisku rossasløgini. Eitt av børnunum, sum er við okkum, heldur fyri at eitt av fylunum líkist meira einum mamutti enn einum rossið um trýnið, og teirri eygleiðing fylgi eg væl. Tað er sum hevur tað faks á og undir høkuni eisini. So har tað føroyska rossið ikki vinnur í hábærsligheit yvir onnur rossasløg, so liggur tað ovaliga í kjútleika, og oyruni, ja tey eru til at bíta í so mjúk og lekkur eru tey.

Eitt triðja, ið eyðkennir føroyska rossið er tjúkka ullin, við tí nógva feittinum - ella lanolininum. Um tað er júst sama lanonlin, ið vit kenna frá seyðinum er ikki kannað heilt, men tað ger tað sama fyri rossið, sum tað ger fyri seyðin. Men áhugavert er tað, at bæði føroyski seyðurin og føroyska rossið bæði hava merkisvert nógv lanonlin í ullini. Tað sæst væl hendan dagin eg vitji, at tað hevur regnað illa seinastu dagarnar, tí ullin er bæði krúllut og stív. Tá tað regnar illa líkist ullin føroyska landslagnum, har ullin liggur tætt og føst og ímillum eru áir, ið leiða vatnið av kroppinum. Henda dagin er, serliga bakið, tilpakkað við stívum krúllum. Tað fær meg eisini at hugsa um tá eg sum ung, heldur brá, til tíðir, fór út við vátum hárið og sum skjótt bæði krúllaði og stívnaði tað. Men meðan tað títt og ofta førdi til at eg fekk krímm so virkar tað umvent fyri rossið. Nógva lanolið er sum eitt lag, ið verjir holdið og tað er góð verja hjá føroyska rossinum sum gongur úti alt árið. Skinnið, ið er væl tjykkri um veturin enn um summari heldur rossinum heitt og fjálgt. 

Rossið skiftur ull ímillum árstíðirnar og er tað væl pjuskutari á vetri og vári enn um summari.

Uppliv føroyska rossið her

Myndir: Cécile Zahorka (The Pixel Nomad)